Een masterclass write what you know met Thomas Olde Heuvelts Het laatste verhaal van Jamie Gunn

Afgelopen winter was ik in Groningen bij Epic & Enchanting: a Forum Fantasy Night. Een avond gevuld met lezingen, workshops, voorstellingen en kraampjes rond alles wat met het fantastische genre te maken heeft.

Een hoogtepunt van de avond was het interview met Thomas Olde Heuvelt, waarin hij vertelde over zijn nieuwe boek, maar ook openhartig sprak over het verlies van zijn vader en een angstaanjagende ervaring met een stalker. Houd deze dingen in het achterhoofd; ze komen later in dit stuk terug.

Voor de meeste bezoekers van deze website zal Olde Heuvelt nauwelijks introductie behoeven, maar voor de zekerheid toch een korte schets. Hij brak internationaal door met zijn roman HEX (2013), die inmiddels in meer dan dertig talen is verschenen. Na het succes van HEX groeide hij uit tot een van de weinige Nederlandse auteurs die wereldwijd naam maakten binnen horror en speculatieve fictie. In een land waar fantastische literatuur vaak een niche van toegewijde liefhebbers bedient, vormt Olde Heuvelt een zeldzame uitzondering die zowel binnen als buiten Nederland een groot publiek weet te bereiken.

Met plezier en bewondering las ik Het laatste verhaal van Jamie Gunn. De roman gaat over een gekwelde schrijver die in zijn jeugd zijn vader verliest aan kanker en sindsdien wordt achtervolgd door een moordlustig verhaal dat mensen doodt zodra zij het einde hebben gehoord.

De frustratie die het personage Jamie Gunn heeft tijdens zijn opleiding creatief schrijven komt het beste tot uitdrukking in het bovenliggende citaat. Mogelijk horen we hierin niet alleen Jamie, maar ook iets van de auteur zelf, doorschemerend in de woorden van zijn personage.

Voor iedere aspirant-schrijver is write what you know zo ongeveer het eerste advies dat je krijgt. Samen met show, don't tell en het idee dat schrijven uiteindelijk neerkomt op discipline. Alle drie zijn waar, tot op zekere hoogte, en met die conclusie heb ik je misschien een paar honderd euro bespaard op je volgende schrijfcursus.

Bij het eerste advies wil ik stilstaan: write what you know. Schrijf over ervaringen, beroepen, omgevingen en emoties die je uit eigen ervaring kent. Een advies dat vaak is opgevat als de opdracht om een verkapte autobiografie te schrijven.

Voor mij is het toonbeeld van deze werkwijze Het Postkantoor van Charles Bukowski. Een schrijver die pas laat doorbrak en jarenlang werkte op een postkantoor, worstelde met alcoholisme, bureaucratie en armoede. Zijn personage Henry Chinaski deelt deze kenmerken en beziet de wereld door dezelfde diep cynische lens. De verleiding is dan om te denken dat goede literatuur simpelweg neerkomt op het volgende: schrijf op wat je hebt meegemaakt en de kwaliteit volgt vanzelf.

Vanuit die interpretatie zijn eindeloos veel manuscripten geschreven over opgroeien, ontluikende liefdes, relatiebreuken en gezinsproblematiek, waarbij daddy issues opvallend vaak de boventoon voeren.

Die interpretatie legt tegelijkertijd een schijnbaar onoverkomelijk probleem bloot voor het speculatieve genre. Nimmer heb ik een weerwolf ontmoet, zij aan zij gevochten met elven tegen een leger orks of in een ruimteschip buitenaardse beschavingen ontdekt.

Neem je het advies letterlijk, dan lijkt fantasy, horror en sciencefiction vanaf de eerste pagina met een achterstand te beginnen. Hoe goed de schrijver ook is, volgens die redenering doet het fantastische element uiteindelijk altijd afbreuk aan de geloofwaardigheid van het werk.

Toch strookt dat niet met het succes van speculatieve fictie. Dracula, Frankenstein, 1984, Harry Potter en In de Ban van de Ring bewijzen het tegendeel. Het gaat hier om een schijntegenstelling.

In lijn met George R.R. Martin denk ik dat write what you know vaak verkeerd wordt geïnterpreteerd. In een interview met Peter Orullian sprak Martin over dit advies. Volgens hem moet je het veel breder opvatten. Het gaat niet om het letterlijk reproduceren van je leven, maar om het aanboren van een diepere emotionele waarheid: een emotional truth.

“Did you ever remember losing a loved one? Even if it's only a dog that you loved as a child or something. Tap that vein of emotional energy. In some ways, it's not terribly different from what method actors do…. We observe other people from the outside. The only person we ever really know inside and out is ourselves, and we have to reach into ourselves to find the power that makes great fiction real.”

Als we het citaat hierboven van Jamie Gunn nog eens lezen, zien we dat het personage zich afzet tegen de autobiografische interpretatie van write what you know. Eerder liet ik al doorschemeren dat hierin misschien de stem van de auteur zelf te horen is. Toch denk ik dat Olde Heuvelt vooral met dat idee speelt, want hij is juist een auteur die voortdurend put uit zijn eigen emotional truth.

Het laatste verhaal van Jamie Gunn is meer dan een horrorroman. Het is een boek over de acceptatie van een onaanvaardbaar einde: het verlies van je vader. Dat einde achtervolgt Jamie, besmet zijn leven en vormt iets waaraan hij probeert te ontsnappen. Het resoneert met de lezer, omdat het aanvoelt als een emotionele waarheid. Omdat ik denk dat het ook Thomas' waarheid is.

Later in het boek wordt het nog persoonlijker. Jamie Gunn wordt achtervolgd door een stalker, iets wat Olde Heuvelt zelf heeft meegemaakt. Of Amanda Price – de kolossale stalker van Jamie Gunn – daadwerkelijk lijkt op Olde Heuvelts stalker is gissen. Belangrijker is dat Amanda echt voelt. Juist daarin slaat Het laatste verhaal van Jamie Gunn een brug tussen George R.R. Martin en Charles Bukowski.

Aan de ene kant put Olde Heuvelt uit persoonlijke ervaringen. Het verlies van een vader en de ervaring met een stalker zijn geen verzinsels, maar gebeurtenissen die hun weg naar het verhaal hebben gevonden. Dat geeft het boek authenticiteit: het soort geloofwaardigheid dat ontstaat wanneer de lezer beseft dat bepaalde ervaringen daadwerkelijk door de auteur zijn beleefd.

Aan de andere kant gaat het boek ver voorbij aan een autobiografie. De ware kern van het verhaal ligt niet in wat er letterlijk gebeurde, maar in de emoties die eraan ten grondslag liggen: verlies, angst, machteloosheid en acceptatie. Dat is Martins emotional truth. Er is horror in de vorm van een wezen zonder ogen dat met een enorme schaar mensen aan stukken knipt, maar de werkelijke betekenis van dat wezen ligt in zijn verbondenheid met het verlies van Jamies vader en daarmee misschien ook met het verlies van Olde Heuvelts vader. Dat alles neemt niet weg dat het boek bovenal doet wat een goede horrorroman moet doen: het is oprecht eng en houdt de spanning van begin tot eind vast.

Voor schrijvers, zij het fantasy, SF of welk genre dan ook, kan ik dit boek van harte aanbevelen. Bukowski schreef wat hij had meegemaakt. Martin schreef wat hij had gevoeld. Olde Heuvelt doet beide. Juist daarom is Het laatste verhaal van Jamie Gunn een masterclass in wat write what you know eigenlijk betekent.